لجستیک غلات در بندر شهید بهشتی؛ تکنیکهای جلوگیری از افت بار در مسیرهای طولانی جادهای از مبدأ چابهار
مقدمه: چالش وزن در قلب ترانزیت غلات
بندر شهید بهشتی چابهار به عنوان دروازه ورود کالاهای اساسی و غلات به ایران، نقشی حیاتی در امنیت غذایی کشور ایفا میکند. با این حال، انتقال غلات (گندم، جو، ذرت و سویا) از این نقطه به مراکز مصرف در مرکز و شمال کشور، مستلزم پیمایش مسیرهایی بالغ بر ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ کیلومتر است. در این مسیرهای طولانی، پدیدهای به نام «افت بار» یا Shortage یکی از بزرگترین دغدغههای بازرگانان و شرکتهای پشتیبانی امور دام و غله است. اختلاف وزن بین لودینگ (بارگیری در بندر) و آنلودینگ (تخلیه در مقصد) اگر از حد مجاز فراتر رود، مستقیماً به زیان مالی سنگین و جریمههای رانندگان منجر میشود. شرکت «سرحدبار چابهار» با تحلیل این چالش، راهکارهای مهندسیشدهای را برای به حداقل رساندن این افت به کار گرفته است.
۱. ریشهیابی علل افت بار در مسیرهای جادهای چابهار
افت بار در حمل غلات صرفاً ناشی از خطای انسانی یا سرقت نیست؛ بلکه مجموعهای از عوامل محیطی و فیزیکی در آن نقش دارند:
-
تبخیر رطوبت (Moisture Loss): غلات فله دارای درصدی از رطوبت هستند. در مسیرهای خشک و بیابانی از چابهار به سمت ایرانشهر و بم، گرمای شدید هوا باعث تبخیر بخشی از رطوبت بار و کاهش وزن خالص میشود.
-
ریزش فیزیکی: تکانهای شدید کامیون در جادههای ناهموار و عدم آببندی دقیق دربهای تریلر باعث ریزش دانهها در طول مسیر میشود.
-
پدیده نشست (Settling): در طول مسیر، بار بر اثر لرزش فشرده شده و حجم آن کاهش مییابد که در صورت عدم پوشش مناسب، میتواند باعث نفوذ جریان هوا و جابهجایی بار شود.
۲. تکنیکهای تخصصی آببندی ناوگان (Sealing)
اولین خط دفاعی در برابر افت بار، آمادهسازی فیزیکی ناوگان است. در «سرحدبار چابهار»، بازرسی قبل از بارگیری شامل موارد زیر است:
-
کنترل لبههای کانتینر و تریلر: استفاده از لایههای پلیمری یا فومهای مخصوص برای درزگیری کامل کف و بدنه تریلر جهت جلوگیری از ریزش ریزدانه غلات (مانند ارزن یا کنجاله سویا).
-
چادرزنی دوپوششه: استفاده از چادرهای ضدآب و ضدآفتاب که با فاصله اندکی از یکدیگر قرار میگیرند تا با ایجاد یک لایه هوای عایق، اثر حرارت خورشید بر تبخیر رطوبت بار را کاهش دهند.
-
پلمب چندگانه: ثبت و پلمب دقیق تمامی خروجیهای تخلیه اضطراری زیر تریلر در حضور نماینده صاحب کالا در بندر شهید بهشتی.
۳. مدیریت هوشمند مسیر و زمانبندی اعزام
زمان، فاکتور مستقیمی در میزان افت بار است. هرچه بار زمان بیشتری در معرض هوای آزاد و نوسانات دمایی باشد، ریسک تغییر وزن بالاتر میرود.
-
اعزام شبانه در مناطق گرمسیر: سرحدبار با برنامهریزی حرکت ناوگان در ساعات خنک شبانه (بهویژه در مسیر چابهار به سمت کویر لوت)، نرخ تبخیر رطوبت غلات را تا ۳۰ درصد کاهش میدهد.
-
پایش سرعت و ترمزهای ناگهانی: سیستمهای تلماتیک نصب شده بر روی ناوگان، رفتارهای پرخطر راننده را رصد میکنند. ترمزهای ناگهانی علاوه بر استهلاک، باعث جابهجایی توده غلات و فشار فیزیکی به دیوارهها و ریزش بار میشوند.
۴. کالیبراسیون باسکوها؛ چالش ترازوی مبدأ و مقصد
یکی از دلایل “افت مجازی بار”، تفاوت در کالیبراسیون باسکولهای بندر با سیلوهای مقصد است.
-
تکنیک پیشوزن: شرکت با اعزام کارشناس به پای باسکولهای بندر شهید بهشتی، اطمینان حاصل میکند که وزن ظرف کانتینر (Tare Weight) به درستی ثبت شده باشد.
-
ثبت تلرانس دمایی: با در نظر گرفتن چگالی هوا و دمای زمان بارگیری، یک بازه مجاز برای افت طبیعی تعریف میشود تا از جریمههای ناحق برای رانندگان و ابهام مالی برای بازرگانان جلوگیری شود.
۵. امنیت و نظارت در توقفگاههای بینراهی
بخش قابل توجهی از افت بار در توقفگاههای غیرمجاز رخ میدهد. سرحدبار برای مقابله با این موضوع، «نقشه توقفگاههای امن» را برای رانندگان ترسیم کرده است.
-
ژئوفنسینگ (Geo-fencing): در صورتی که کامیون در نقاط غیرمجاز یا خارج از مسیر اصلی توقف طولانی داشته باشد، بلافاصله هشدار مرکز کنترل فعال میشود. این نظارت تصویری و سیستمی، احتمال دستبرد فیزیکی به بار را به صفر نزدیک میکند.
۶. آموزش رانندگان؛ عامل انسانی در حفظ سرمایه ملی
راننده به عنوان محافظ بار، باید نسبت به ماهیت غلات آگاه باشد. غلات کالایی “زنده” محسوب میشوند که نفس میکشند. آموزش رانندگان در مورد نحوه صحیح هوادهی یا بستن چادر در شرایط بارندگی (برای جلوگیری از کپکزدگی و افزایش وزن کاذب که منجر به تخریب بار میشود)، بخشی از پروتکلهای کیفی در سرحدبار است.
نتیجهگیری: لجستیک دقیق، ضامن امنیت غذایی
جلوگیری از افت بار در مسیر چابهار تنها یک مسئله فنی نیست، بلکه یک ضرورت اقتصادی در زنجیره تأمین کالاهای اساسی است. هر یک کیلوگرم غلهای که در جادهها از دست میرود، سرمایهای است که از سبد غذایی کشور کسر میشود. شرکت «سرحدبار چابهار» با ترکیب تکنیکهای درزگیری نوین، نظارت هوشمند بر مسیر و کالیبراسیون دقیق فرآیندها، توانسته است نرخ افت بار (Shortage) را به زیر استانداردهای جهانی برساند. این دقت عملیاتی در بندر شهید بهشتی، اطمینان خاطری است برای بازرگانانی که میخواهند محصول خود را با همان کیفیتی که در بندر بارگیری شده، در دورترین نقاط کشور تخلیه کنند.
