مقدمه: تراژدی کانتینرهای خالی در مسیرهای ترانزیتی
در دنیای لجستیک بینالمللی، کانتینرها مانند سلولهای خونی تجارت جهانی هستند. اما یک حقیقت تلخ و پرهزینه در این میان وجود دارد: کانتینرها همیشه پر نیستند. بر اساس آمارهای جهانی، بیش از ۲۰ تا ۲۵ درصد از جابجایی کانتینرها در سطح جهان شامل کانتینرهای خالی است؛ آماری که در مسیرهای ترانزیتی چابهار به دلیل عدم توازن میان واردات و صادرات، گاهی تا ۴۰ درصد نیز افزایش مییابد.برای یک تاجر، هزینهی حمل کانتینر از بندر چابهار به مقاصدی مانند کابل، هرات یا نیمروز، تنها نیمی از چالش است. نیمی دیگر، هزینهی سنگین بازگرداندن آن کانتینر خالی به خط کشتیرانی در بندر مبدأ است. اینجاست که «سرحدبار چابهار» با معرفی استراتژی «لجستیک چرخشی»، به دنبال حذف این هزینههای مرده است. در این مقاله، بررسی میکنیم که مدیریت هوشمند کانتینرهای خالی چگونه میتواند قیمت تمامشده کالا را تا ۳۰ درصد کاهش دهد.
۱. چرا بازگشت کانتینر خالی یک بحران مالی است؟
بسیاری از تجار تصور میکنند هزینه حمل فقط متعلق به زمانی است که کالا درون کانتینر قرار دارد. اما قوانین خطوط کشتیرانی (Shipping Lines) سختگیرانه است: کانتینر باید در زمان معین و در مکان معین (بندر مبدأ) به انبار (Depot) بازگردانده شود.
-
هزینه سوخت و استهلاک: کامیونی که کانتینر خالی را برمیگرداند، تقریباً همان میزان سوخت و استهلاکی را دارد که در مسیر رفت داشته است.
-
جریمههای دموراژ (Demurrage): هر روز تاخیر در بازگشت کانتینر به بندر چابهار، جریمههای دلاری سنگینی را به تاجر تحمیل میکند.
-
ترافیک مرزی: معطلی کانتینرهای خالی در مرزهایی مانند میلک یا دوغارون، نوبت بارگیری کانتینرهای پر را نیز به تأخیر میاندازد.
در روشهای سنتی، راننده پس از تخلیه بار در مقصد، بلافاصله با کانتینر خالی به سمت چابهار بازمیگردد. این یعنی ۵۰ درصد از سفر کامیون بدون هیچ ارزش افزودهای انجام شده است. راهکار سرحدبار، پایان دادن به این سفر یکطرفه است.
۲. استراتژی «بارگیری مجدد» (Backhauling)؛ تبدیل هزینه به سود
اصلیترین راهکار سرحدبار چابهار برای کاهش ۳۰ درصدی هزینهها، استفاده از استراتژی Backhauling است. این استراتژی بر یک اصل ساده اما پیچیده از نظر عملیاتی استوار است: «کانتینر هرگز نباید خالی حرکت کند.»
-
شناسایی ظرفیتهای صادراتی: چابهار دروازه ورود کالاست، اما مناطق مقصد (مانند افغانستان یا شرق ایران) دارای محصولات صادراتی فراوانی هستند (مواد معدنی، محصولات کشاورزی، صنایع دستی). سرحدبار با شناسایی این محمولهها، کانتینرهایی را که برای تخلیه به این مناطق رفتهاند، با بارهای صادراتی پر کرده و به سمت چابهار برمیگرداند.
-
کاهش کرایه برای تاجر و راننده: وقتی کانتینر در مسیر برگشت بارگیری میشود، هزینه سفر بین دو محموله (وارداتی و صادراتی) تقسیم میشود. این کار باعث میشود تاجرِ واردکننده ۳۰ درصد هزینه کمتری برای بازگشت کانتینر بپردازد و راننده نیز از سفر دوطرفه سود بیشتری کسب کند.
-
مدیریت ناوگان تحت شبکه: ما در سرحدبار با ایجاد یک شبکهی گسترده از رانندگان و صاحبان کالا در دو سوی مرز، زمانبندی تخلیه و بارگیری مجدد را به گونهای تنظیم میکنیم که کانتینر کمترین زمان توقف را داشته باشد.
۳. انبارداری مجازی و مدیریت تعویض کانتینر (Interchange)
یکی دیگر از نوآوریهای سرحدبار، استفاده از مفهوم «تبادل کانتینری» است. در این روش، نیاز نیست هر کانتینر حتماً به چابهار برگردد تا دوباره بارگیری شود.
-
ایجاد انبارگردانی منطقهای: سرحدبار با همکاری خطوط کشتیرانی و انبارهای اختصاصی در مناطق استراتژیک، امکانی را فراهم کرده است که کانتینرهای خالی در «نقاط میانی» تخلیه شوند. به جای اینکه ۱۰۰۰ کیلومتر کانتینر خالی به چابهار برگردد، در فاصله ۲۰۰ کیلومتری برای یک محموله صادراتی جدید به کار گرفته میشود.
-
کاهش “کیلومتر مرده”: این اقدام به طور مستقیم باعث کاهش مصرف سوخت و استهلاک جادهای میشود که در نهایت در قیمت اعلام بار ما لحاظ میگردد. تجاری که با سرحدبار همکاری میکنند، از این «شبکه هوشمند توزیع کانتینر» بهرهمند میشوند.
۴. نقش تکنولوژی و هوش مصنوعی در اعلام بارهای دوطرفه
مدیریت کانتینرهای خالی بدون دادههای دقیق غیرممکن است. سرحدبار چابهار با استفاده از پلتفرمهای دیجیتال اعلام بار، تقاضاهای واردات و صادرات را به صورت لحظهای تطبیق میدهد.
وقتی ما در کانالهای ارتباطی خود اعلام بار گندم یا کالای اساسی به مقصد کابل را منتشر میکنیم، سیستم به طور همزمان به دنبال بارهای معدنی یا خشکبار از هرات یا مزارشریف به سمت چابهار میگردد. این «جفتسازی هوشمند» (Smart Matching) باعث میشود که ما پیش از خروج کامیون از بندر، برنامه برگشت آن را نیز مشخص کرده باشیم. این یعنی شفافیت کامل در هزینه برای تاجر و تضمین کار برای راننده.
۵. مزایای زیستمحیطی و زیرساختی؛ لجستیک سبز در چابهار
کاهش جابجایی کانتینرهای خالی تنها یک مزیت مالی نیست، بلکه یک مسئولیت اجتماعی است. جادههای شرق کشور (محور چابهار-زاهدان-میلک) دارای محدودیتهای زیرساختی هستند. هر کانتینر خالی که از جاده حذف شود، یعنی:
-
ترافیک کمتر در گلوگاههای مرزی.
-
کاهش آلایندگی هوا و مصرف انرژی ملی.
-
سلامت بیشتر جادهها و کاهش تصادفات. سرحدبار چابهار با این رویکرد، خود را به عنوان یک شرکت حامی محیط زیست و لجستیک سبز معرفی میکند.
۶. تحلیل عددی: چگونه ۳۰ درصد صرفهجویی محقق میشود؟
بیایید نگاهی به ارقام بیندازیم. اگر هزینه حمل یک کانتینر پر ۱۰۰ واحد و هزینه بازگشت خالی آن ۶۰ واحد باشد، مجموع هزینه تاجر ۱۶۰ واحد است. سرحدبار با مدیریت بار برگشتی، هزینه بازگشت را با محموله صادراتی پوشش میدهد و از تاجر تنها ۱۰ واحد بابت خدمات مدیریت دریافت میکند. نتیجه؟ هزینه تاجر از ۱۶۰ به ۱۱۰ واحد میرسد؛ یعنی بیش از ۳۰ درصد صرفهجویی خالص در کل زنجیره حملونقل.
نتیجهگیری: هوشمندی در لجستیک، کلید رقابت در چابهار
در بازار رقابتی امروز، شرکتی برنده است که بتواند هزینههای پنهان مشتری را شناسایی و حذف کند. مدیریت کانتینرهای خالی در سرحدبار چابهار، یک ادعا نیست؛ یک راهکار مهندسی شده برای تقویت تجارت در قطب ترانزیتی شرق است. ما با حذف «سفرهای بیفایده»، به تاجران کمک میکنیم تا کالای خود را ارزانتر به بازار برسانند و به رانندگان کمک میکنیم تا از هر کیلومترِ جاده، درآمد کسب کنند.
